Nhận chuyển giao công nghệ từ khu vực FDI chưa như kỳ vọng!

Sau 30 năm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã đạt được một số kết quả đáng kể. Theo ông Vũ Đại Thắng - Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT), Việt Nam đã thu hút được trên 25.000 dự án FDI với tổng vốn đăng ký đạt 320 tỉ đô la Mỹ. Nhiều chuyên gia nhận định rằng Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia thu hút FDI thành công nhất khu vực, nhưng đây chỉ mới là thành công về mặt số lượng.

Đối với hoạt động thu hút FDI, quan trọng nhất vẫn là việc thu hút đầu tư có trọng tâm, kết hợp với phát triển ngành công nghiệp phụ trợ để có thể tận dụng tối đa sự lan tỏa về mặt công nghệ theo chiều dọc thay vì thu hút dàn trải như hiện nay. Trong ảnh: Cơ sở đào tạo nhân lực tay nghề cao do một doanh nghiệp có vốn đầu tư của Đức triển khai. Ảnh: Thành Hoa

Chất lượng thu hút chưa cao

Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới thì Việt Nam có hiệu quả chuyển giao công nghệ từ khu vực FDI rất thấp và đang có xu hướng tụt hậu so với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Hàn Quốc… Thậm chí, xét về thứ hạng chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp FDI trong báo cáo của tổ chức này thì Việt Nam xếp sau cả Lào, Campuchia.

Hiện nay Việt Nam mới chỉ thu hút FDI được ở khâu gia công - có giá trị thấp nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu, do đó công nghệ mà các doanh nghiệp FDI đưa sang chủ yếu vẫn là công nghệ ở mức trung bình, chiếm khoảng 80% số lượng công nghệ được chuyển giao, còn lại thì khoảng 14% là công nghệ lạc hậu và chỉ có 6% công nghệ cao (2).

Mặt khác, hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam về đổi mới, nghiên cứu và triển khai (R&D) cũng chỉ ở mức thấp với khoảng 80% doanh nghiệp không có cơ sở nghiên cứu và phát triển (R&D), do đó khả năng hấp thụ công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam nhìn chung khá thấp và khó có thể hợp tác được với doanh nghiệp ngoại ngay cả khi có cơ hội. Như trường hợp của Samsung lúc bắt đầu vào thị trường Việt Nam, trong số khoảng 200 đối tác nội địa của Samsung, số lượng đối tác cung cấp thiết bị, linh kiện điện tử chỉ đếm trên đầu ngón tay, còn lại đa số vẫn chỉ là đối tác sản xuất bao bì, đóng gói. Nguyên nhân chính là do doanh nghiệp nội địa không đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật mà Samsung đưa ra.

Kinh nghiệm tiếp nhận chuyển giao công nghệ

Một chu trình chuyển giao công nghệ được xem là hoàn tất khi bên nhận chuyển giao làm chủ được công nghệ và có thể đi từ nền tảng đó tiếp tục tự nghiên cứu phát triển thêm. Thông thường các nước có công nghệ đi sau sẽ nhập công nghệ qua kênh FDI, sau đó mới tiến tới giai đoạn khai thác công nghệ, làm chủ và sáng tạo. Quá trình chuyển giao này nhìn chung cần có chiến lược dài hơi và cần có sự chung tay của cả khu vực doanh nghiệp và chính phủ.

Trung Quốc là một trường hợp điển hình cho sự thành công của chiến lược phát triển khoa học - công nghệ toàn diện. Một mặt, Chính phủ Trung Quốc đưa ra một chính sách chuyển giao công nghệ khắt khe đối với các doanh nghiệp FDI đầu tư vào thị trường này, đồng thời có chính sách phát triển khoa học - công nghệ trong nước, thu hút nhân tài để chủ động phát triển công nghệ trong nước. Mặt khác, doanh nghiệp Trung Quốc cũng chủ động đầu tư ra nước ngoài thông qua các hoạt động mua bán, sáp nhập để tiếp cận nhanh với các công nghệ ngay trên chính quốc gia sở tại.

Hàn Quốc mất khoảng 40 năm để hoàn tất giai đoạn “bắt kịp” này, từ năm 1960 bắt đầu nhập công nghệ qua FDI dưới dạng trao tay đến những năm 1990 dần chuyển sang hình thức ODM (sản xuất thiết kế gốc) trong một số lĩnh vực. Ngoài ra, Hàn Quốc còn thu hút công nghệ nước ngoài qua việc hợp tác nghiên cứu với các đối tác lớn, vừa đầu tư vào các doanh nghiệp công nghệ cao ở nước ngoài, tăng cường nghiên cứu, lập các phòng thí nghiệm ở nước ngoài cùng các mối quan hệ chiến lược với các công ty đa quốc gia, điển hình là sự thành lập Viện khoa học và công nghệ Hàn Quốc (KIST).

Trong trường hợp của Thái Lan, chiến lược chuyển giao công nghệ cũng được thực hiện tuần tự và có sự ưu tiên rõ ràng về ngành nghề, lĩnh vực ưu tiên thu hút FDI theo từng thời kỳ. Từ năm 1960-1980, sự thúc đẩy chuyển giao công nghệ của Thái Lan được định hướng để đón dòng vốn FDI, đặc biệt từ Nhật Bản và Mỹ. Giai đoạn 1981-1991, các chính sách của Thái Lan nhắm đến thu hút FDI ngành máy móc, điện tử để xuất khẩu, đồng thời phát triển ngành công nghiệp phụ trợ trong nước. Giai đoạn tiếp theo, 1991-1996, các hoạt động chuyển giao công nghệ được định hướng vào các lĩnh vực công nghệ cao để đáp ứng nhu cầu sản xuất tiên tiến. Từ 1997 đến nay, chuyển giao công nghệ được định hướng phục vụ phát triển bền vững như công nghệ về năng lượng sạch, công nghệ tiết kiệm năng lượng...

Do đó sự phát triển về vốn, công nghệ và kỹ năng quản lý của các doanh nghiệp nội địa Thái Lan đã có sự cải thiện rõ nét theo từng giai đoạn tương ứng. Chiến lược thu hút FDI của Thái Lan đi kèm với chiến lược phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ cho phép doanh nghiệp tại nước này nhanh chóng nhận được chuyển giao công nghệ theo chiều dọc. Đồng thời Thái Lan cũng hình thành các quỹ phát triển đổi mới, nghiên cứu và phát triển công nghệ với hình thức doanh nghiệp phải bỏ ra ít nhất 50% kinh phí, số còn lại sẽ được vay ưu đãi với lãi suất thấp.

Cần có chiến lược chuyển giao công nghệ dài hạn

Từ kinh nghiệm của các quốc gia trong khu vực cho thấy, chiến lược chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp FDI cần nằm trong một chiến lược phát triển khoa học - công nghệ tổng thể của quốc gia mà trong đó vai trò của chuyển giao công nghệ chỉ chiếm một phần nhất định. Ngoài ra, sự phát triển của khoa học - công nghệ cũng đến từ quá trình đầu tư, phát triển công nghệ của chính doanh nghiệp nội địa cũng như chiến lược hỗ trợ phát triển khoa học - công nghệ của Chính phủ.

Riêng đối với hoạt động thu hút FDI, quan trọng nhất vẫn là việc thu hút đầu tư có trọng tâm, kết hợp với phát triển ngành công nghiệp phụ trợ để có thể tận dụng tối đa sự lan tỏa về mặt công nghệ theo chiều dọc thay vì thu hút dàn trải như hiện nay.

Diệu Linh - Trịnh Hoàng/TBKTSG

 

(1) http://reports.weforum.org/global-competitiveness-index-2017-2018/competitiveness-rankings/#series=EOSQ070

(2) http://www.thesaigontimes.vn/164599/Chuyen-giao-cong-nghe-sau-30-nam-thu-hut-dau-tu-FDI.html



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng