Triển vọng nghiên cứu, ứng dụng tế bào gốc tại Việt Nam

Việc sử dụng tế bào gốc trong điều trị nhiều loại bệnh đã được thực hiện phổ biến trên thế giới, và tại Việt Nam cũng được triển khai nhiều năm qua. Tuy nhiên, đến nay việc nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng đối với phương pháp này tại Việt Nam được các chuyên gia trong ngành cho rằng vẫn còn khá hạn chế. Có nhiều lý do, như nguồn cung sản phẩm tế bào gốc chưa nhiều, chi phí nghiên cứu và ứng dụng cao, hiệu quả thấp, chưa được ứng dụng đại trà trong nhiều loại bệnh...

Các chuyên gia đang làm việc tại ngân hàng tế bào gốc ở Công ty Dược phẩm Mekophar. Ảnh: Hoàng Nhung

Ứng dụng chưa nhiều

Vào cuối tháng 10 năm ngoái, một bệnh nhi bốn tháng tuổi nhập viện trong tình trạng bị nhiễm trùng nặng và tăng áp lực động mạch phổi do thở máy kéo dài. Bệnh nhi đứng trước nguy cơ tử vong cao do các phương pháp điều trị truyền thống không phát huy được tác dụng. Sau ba tháng chăm sóc, nâng cao sức khỏe cho bệnh nhi, bệnh viện đã tiến hành ghép tế bào gốc chữa xơ phổi bằng phương pháp lấy tế bào gốc ở tủy xương của bệnh nhi truyền vào tĩnh mạch và truyền qua ống nội khí quản. Với biện pháp cuối cùng này, bệnh nhi đã được cứu sống.

Tác dụng điều trị bằng phương pháp sử dụng tế bào gốc đã được các chuyên gia y khoa đánh giá rất cao, và theo đó, việc mau chóng áp dụng rộng rãi phương pháp này là điều được mong mỏi. Theo GS. Trương Đình Kiệt, nguyên Phó hiệu trưởng trường Đại học Y dược TPHCM, hiện có 18 bệnh viện thực hiện việc điều trị bằng tế bào gốc trên bệnh nhân. Tuy nhiên, việc điều trị chính quy, chuẩn mực được thực hiện chủ yếu là về tế bào máu. Tính đến nay, tại Hà Nội và TPHCM có khoảng 500 bệnh nhân đã áp dụng phương pháp điều trị bằng tế bào máu cuống rốn, và được Bộ Y tế công nhận quy trình điều trị thường quy.

Thống kê của Bộ Y tế cho thấy hiện cả nước có khoảng 34 cơ sở ứng dụng tế bào gốc, gồm các viện, trường đại học, bệnh viện và một số doanh nghiệp có liên quan lĩnh vực này. Tế bào gốc đang được quan tâm để đưa vào điều trị cho khoảng 20 loại bệnh khác nhau, như ung thư máu, suy tụy, hỗ trợ trị liệu ung thư tử cung bằng xạ trị, ứng dụng cho bệnh lý thượng bì trẻ em; nghiên cứu tế bào gốc lắp ghép tự thân cho điều trị bại liệt não ở trẻ em, điều trị xơ gan, tổn thương cơ xương khớp khó liền, điều trị thoái hóa khớp, chấn thương cột sống, điều trị tổn thương nhãn cầu mắt, tim mạch, liệt tủy sống, đột quỵ...

Đặc biệt, vào đầu tháng 3-2018, Bộ Y tế đã chính thức công nhận ứng dụng kỹ thuật điều trị thoái hóa khớp bằng tế bào gốc. Trước đó, công trình nghiên cứu “Ứng dụng tế bào gốc trong điều trị thoái hóa khớp gối” của các tác giả Việt Nam đã được công bố trên tạp chí quốc tế Stem Cells Translational Medicine ngày 28-7-2016. Hiện có hai bệnh viện là Bệnh viện Đa khoa Vạn Hạnh và Bệnh viện Nhân dân 115 (TPHCM) đã áp dụng điều trị thoái hóa khớp cho người bệnh bằng tế bào gốc mô mỡ và huyết tương giàu tiểu cầu được lấy từ chính bản thân người bệnh để chiết tách tế bào gốc.

Bác sĩ Nguyễn Đình Phú, Phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết bất kể ai cũng có thể bị thoái hóa khớp gối và bệnh có thể xảy ra từ lúc 35 tuổi. Công nghệ điều trị khớp gối ở các nước châu Á và Đông Nam Á có chi phí khoảng hơn 200 triệu đồng/mỗi lần. Với công nghệ tách chiết tế bào gốc hiện nay, điều trị khớp gối ở Việt Nam chỉ tốn khoảng 50 triệu đồng.

Tính đến chuyện phát triển trong tương lai

Tại TPHCM hiện nay có hai đơn vị nhà nước cung cấp dịch vụ lưu giữ tế bào gốc. Trong đó, Bệnh viện Truyền máu-Huyết học chỉ nhận lưu giữ máu dây rốn, còn Ngân hàng tế bào gốc Mekostem tiếp nhận và lưu giữ cả hai loại gồm máu dây rốn và màng dây rốn.

Ngoài ra, TPHCM cũng có một số trung tâm do tư nhân lập ra, thực hiện việc lưu trữ, nghiên cứu tế bào gốc nhằm cung cấp cho thị trường chữa bệnh và làm đẹp như GeneWorld Ltd, Tri PhuocBiotechnology, Đơn vị tế bào gốc Vạn Hạnh, Trung tâm tế bào gốc Vinmec...

Theo PGS.TS. Phạm Văn Phúc ở Viện Tế bào gốc TPHCM, hiện nhu cầu sử dụng tế bào gốc trong điều trị bệnh và làm đẹp khá cao, tuy nhiên các đơn vị có liên quan vẫn chưa đầu tư đúng mức cho việc nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng. Số lượng nghiên cứu đưa vào ứng dụng thực tế mới chỉ đáp ứng khoảng 30%.

Một trong những nguyên nhân khiến việc ứng dụng tế bào gốc chưa nhiều là do nguồn cung ứng tế bào gốc còn thấp. Tại các bệnh viện phụ sản lớn ở TPHCM và Hà Nội mỗi ngày chỉ có khoảng vài ca đăng ký lưu trữ mẫu trong khi có đến cả ngàn ca sinh. Bên cạnh đó, chi phí lưu trữ máu cuống rốn tại ngân hàng tế bào gốc rất cao, từ 25-30 triệu đồng/năm đầu tiên; những năm sau đó, người gửi phải đóng 2,5-3 triệu đồng/năm để duy trì việc lưu giữ này.

Đại diện Sở Khoa học Công nghệ TPHCM cho biết, hiện đơn vị này đang phối hợp với Hội Tế bào gốc thực hiện bốn dự án với những mục tiêu cụ thể để đến năm 2022 TPHCM có thể đưa ra một số sản phẩm tế bào gốc sử dụng trong điều trị các bệnh lý ác tính về máu, thoái hóa khớp, tắc nghẽn phổi mãn tính, đái tháo đường, viêm gan, suy thận..., ngoài ra còn phục vụ cho nhu cầu điều trị thẩm mỹ và bào chế thuốc.

Tuy nhiên đó là mục tiêu trong tương lai. Còn hiện tại, ông Nguyễn Tấn Bỉnh, Giám đốc Sở Y tế TPHCM, cho rằng việc ứng dụng tế bào gốc trong điều trị những bệnh lý như tim mạch, khớp, tiểu đường, Parkinson... vẫn còn hạn chế. Đây là những công trình đang nghiên cứu cơ bản, một số nghiên cứu chưa có sức thuyết phục, vì vậy, Bộ Y tế vẫn chưa cho phép ứng dụng đại trà như đối với trường hợp điều trị bệnh lý huyết học. Những ứng dụng này cần được kiểm nghiệm lâm sàng để đánh giá kết quả điều trị.

Ông Bỉnh cũng cho hay, sắp tới TPHCM sẽ đầu tư xây một trung tâm nghiên cứu lớn đặt tại trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Trung tâm này nghiên cứu chuyên sâu trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực tế bào gốc.

Theo TS. Nguyễn Đức Thái, cố vấn khoa học và giảng viên Phòng thí nghiệm nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc, trường Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM, một số quốc gia có công nghệ tế bào gốc phát triển như Úc đã cử các nhà khoa học sang Việt Nam bàn về việc phối hợp nghiên cứu tế bào gốc và đưa vào ứng dụng lâm sàng. Việc hợp tác này giúp nâng cao công nghệ hơn nữa, tiến tới áp dụng phương pháp điều trị bằng tế bào gốc cho bệnh nhân một cách rộng rãi.

Hoàng Nhung/TBKTSG



Vusta

 Vifotec

Logo Hoi thi STKT - web

Logo Cuoc thi 2017-web

Logo-bao-ve-nguoi-tieu-dung

Hội Bảo vệ Quyền lợi Người Tiêu dùng tỉnh Sóc Trăng